Ang Krisis ng Lohika at Pananagutan: Isang Maikling Pagsusuri sa mga Argumento ng DDS ukol sa ICC, kay Bato dela Rosa, atbp.

Sa usapin ng imbestigasyon at mga warrant ng Ronald dela Rosa kaugnay ng umano’y mga krimen laban sa sangkatauhan sa ilalim ng madugong “war on drugs” ng administrasyon ni Rodrigo Duterte, lumitaw muli ang isang malawak at agresibong depensa mula sa mga grupong maka-Duterte o tinatawag na DDS. Sa unang tingin, tila puno ng legalidad, nasyonalismo, at pagtatanggol sa soberanya ang kanilang mga argumento. Ngunit kapag sinuri nang mabuti, marami sa mga ito ay hindi tunay na nakabatay sa maayos na pangangatwiran kundi sa emosyonal na pagkakakilanlan, tribalismo sa politika, selective reasoning, at samu’t saring cognitive fallacies o pagkakamali sa pag-iisip.

Hindi ito simpleng usapin ng pagkakaiba ng opinyon. Ang mas malalim na problema ay kung paano ginagamit ang maling lohika upang ipagtanggol ang kapangyarihan at pigilan ang pananagutan. Sa halip na mahinahong talakayin kung may sapat bang batayan ang ICC o kung paano gumagana ang internasyonal na batas, maraming argumento ang umiikot lamang sa pagsamba sa lider, galit sa kalaban, at pagtatanggol sa sariling kampo kahit taliwas na sa katotohanan.

“Wala nang jurisdiction ang ICC dahil umalis na ang Pilipinas”

Ito marahil ang pinakaginamit at pinakapayak na argumento ng DDS. Ang lohika nila: dahil umatras ang Pilipinas sa Rome Statute noong 2019, wala nang karapatan ang ICC na mag-imbestiga o maglabas ng warrant.

Ngunit ito ay isang halimbawa ng confirmation bias at motivated reasoning. Pinipili lamang nila ang impormasyong pabor sa nais nilang paniwalaan habang binabalewala ang buong konteksto ng batas internasyonal. Ang mahalagang tanong kasi ay hindi lamang kung miyembro pa ba ang Pilipinas ngayon, kundi kung miyembro ba ito noong panahong naganap ang mga inaakusang krimen.

At ang sagot: oo.

Mula 2011 hanggang Marso 2019, sakop ng Rome Statute ang Pilipinas. Kaya anumang alegasyon ng crimes against humanity sa loob ng panahong iyon ay maaaring imbestigahan ng ICC kahit umatras na ang bansa pagkatapos. Ito mismo ang posisyon ng ICC at maging ng mga eksperto sa internasyonal na batas mula sa University of the Philippines College of Law Institute of International Legal Studies

Ang problema sa DDS argumentong ito ay hindi simpleng “maling interpretasyon.” Isa itong halimbawa ng pagputol-putol ng impormasyon upang maabot ang nais na konklusyon.

“Soberanya natin ito! Walang pakialam ang ICC!”

Isa ito sa pinakamasigaw ngunit pinakamababaw na argumento. Ginagamit ang salitang “soberanya” na parang magic word na kayang magpatigil sa anumang diskusyon.

Ito ay halimbawa ng thought-terminating cliché — isang salitang paulit-ulit ginagamit upang pigilan ang mas malalim na pagsusuri.

Sa realidad, ang soberanya ay hindi nangangahulugang maaaring gawin ng estado ang kahit ano nang walang pananagutan. Kusang sumali ang Pilipinas sa Rome Statute. Kusang tinanggap ng estado ang mga obligasyon nito. Sa internasyonal na batas, hindi maaaring gamitin ng isang bansa ang sariling domestic law bilang dahilan upang takasan ang obligasyong pinirmahan nito noon.

Ang mas nakakairita pa rito ay ang selective nationalism ng ilan. Kapag may pakinabang mula sa international agreements, foreign aid, OFW protections, o international trade, tanggap ang internasyonal na sistema. Ngunit kapag accountability na para sa mga kaalyado nila, biglang “foreign interference.”

Hindi na ito prinsipyo. Tribal cult politics na ito.

“Political persecution lang ito nina Marcos, Trillanes, dilawan, at mga dayuhan”

Dito pumapasok ang conspiracy cognition at group paranoia.

Sa halip na harapin ang legal na tanong — may sapat bang ebidensiya o wala — inililihis ang usapan tungo sa umano’y sabwatan ng mga kaaway. Ginagawang personal at pampulitikang drama ang isang komplikadong proseso ng internasyonal na hustisya.

Ang ganitong pag-iisip ay may isang mahalagang tungkulin: protektahan ang imahe ng lider bilang bayani. Kapag ang isang tao ay ginawang simbolo ng identidad ng grupo, anumang puna laban sa kanya ay itinuturing nang atake laban sa buong grupo mismo.

Kaya para sa maraming DDS, hindi na simpleng “may kaso ba o wala.” Ang nararamdaman nila ay: “inaapi ang aming kampo.”

Ito ang dahilan kung bakit kahit malinaw ang legal na paliwanag, madalas hindi tumatalab ang facts. Hindi na kasi impormasyon ang pinoproseso kundi identidad.

“Ginawa lang naman nila ang trabaho nila”

Isa ito sa pinaka-mapanganib na argumento sapagkat binubura nito ang konsepto ng pananagutan ng estado.

Maraming tagapagtanggol ni Duterte at Bato ang nagsasabing kaya lamang sila naging marahas ay dahil nilalabanan nila ang droga at kriminalidad. Para bang sapat nang depensa ang “peace and order.”

Ngunit ito ay anyo ng moral licensing at ends justify the means reasoning.

Sa ilalim ng batas at demokrasya, hindi nawawala ang due process dahil lamang may mabuting layunin ang gobyerno. Kapag tinanggap ang lohikang “okay lang pumatay basta laban sa droga,” winawasak nito ang mismong pundasyon ng karapatang pantao at rule of law.

Mas malala pa, may implicit na dehumanization dito: kapag pinaghinalaang drug suspect, tila nawawala na ang pagiging tao at karapatan.

“Hindi naman nagpayaman si Bato”

Isa pang argumentong emosyonal ngunit walang direktang saysay sa usaping crimes against humanity.

Kahit pa totoong hindi siya nagpayaman, hindi iyon sagot sa tanong kung may naganap bang malawak at sistematikong pagpatay. Ang corruption at crimes against humanity ay magkaibang bagay.

Ngunit sa kultura ng personality politics sa Pilipinas, madalas ginagawang sukatan ng moralidad ang pagiging “hindi magnanakaw,” kahit pa may ibang seryosong alegasyon.

Ito ay isang anyo ng irrelevant conclusion fallacy — sumasagot sa ibang tanong upang iwasan ang tunay na isyu.

“Bakit puro Duterte camp lang? Paano ang ibang kriminal?”

Ito naman ang klasikong whataboutism.

Kapag hindi masagot ang alegasyon, inililihis ang usapan sa ibang tao o ibang problema. Ngunit kahit may iba pang dapat imbestigahan, hindi nito pinapawalang-bisa ang kasalukuyang kaso.

Kung may ibang abusado rin, dapat ding managot ang mga iyon. Hindi ito dahilan upang walang managot kahit sino.

“Matapang kasi sila kaya inuusig”

Isa ito sa pinakamalalim na ugat ng DDS politics: ang pagsamba sa “strongman.”

Sa ganitong pananaw, ang lider ay hindi sinusukat sa pagsunod sa batas kundi sa imahe ng tapang, bangis, at kakayahang manindak. Kaya kahit may alegasyon ng abuso, napapalitan ito ng romantisasyon ng dahas.

Ito ay kombinasyon ng authoritarian mindset, hero worship, at affective reasoning — emosyon ang nagdidikta ng katotohanan.

Kapag ganito ang kultura ng politika, ang accountability ay nagiging “panghihina,” habang ang impunity ay nagiging “katapangan.”

Ang Mas Malalim na Problema

Sa dulo, ang krisis ay hindi lamang tungkol sa ICC o kay Bato dela Rosa. Mas malalim ito: krisis ito ng pampublikong pag-iisip.

Kapag ang katapatan sa politiko ay mas mahalaga kaysa katotohanan, kapag ang batas ay ginagamit lamang kapag pabor sa sariling kampo, kapag ang pananagutan ay tinatawag na “persecution,” unti-unting nabubulok ang mismong pundasyon ng demokrasya.

Ang tunay na sukatan ng isang lipunang demokratiko ay hindi kung paano nito pinoprotektahan ang makapangyarihan, kundi kung paano nito pinananagot ang mga iyon kapag may seryosong alegasyon ng abuso.

At sa usaping ito, maraming argumento ng DDS ay hindi depensa ng batas kundi depensa ng kanilang tribo at kulto; hindi paghahanap ng katotohanan kundi pagtatanggol sa idolo; hindi lohika kundi emosyonal na pagkakapit sa kapangyarihan.