Ang Demonisasyon ng Paglaya: Paano Ginawang “Salot” ang Demokratikong Pakikibaka

 

May isang malalim na sakit sa kasalukuyang lipunang Pilipino: ang mismong mga puwersang dapat ipinagtatanggol—mga magsasaka, manggagawa, kabataan, katutubo, human rights defenders, mamamahayag, abogado, guro, development workers, at mga organisasyong lumalaban sa pang-aapi—ang siya pang ginagawang kahina-hinala, delikado, marahas, o “kaaway ng bayan.”

Ito ang mas malupit kaysa ordinaryong paninira. Hindi lang ito simpleng propaganda ng Estado. Hindi lang ito bunganga ng militar, pulis, troll farms, o bayarang tagapagsalita ng naghaharing uri. Mas nakababahala ito dahil pati sa hanay ng liberals, centrists, civil society professionals, at ilang bahagi ng left spectrum, may lumalaganap na takot, pagkasuklam, o moral distancing sa mga puwersang tunay na nagsusulong ng malalim na pagbabago.

Hindi ito inosenteng pagkakaiba ng opinyon. Ito ay sintomas ng isang lipunang tinuruan na mas matakot sa lumalaban kaysa sa nang-aapi.

Ang red-tagging bilang wika ng kapangyarihan

Sa Pilipinas, ang red-tagging ay hindi lamang pangalanan ang isang tao bilang “komunista.” Ito ay ritwal ng paglalagay sa tao sa labas ng proteksiyon ng lipunan. Kapag ang aktibista ay tinawag na terorista, kapag ang organisasyon ng magsasaka ay tinawag na front, kapag ang estudyante ay tinawag na recruiter, kapag ang development worker ay tinawag na kasabwat, ang mensahe ay malinaw: ang taong ito ay maaari nang takutin, arestuhin, kasuhan, saktan, mawala, o patayin—at kapag nangyari iyon, may bahagi ng lipunan na sasabihing, “Bakit kasi sumali pa?”

Kaya mahalaga ang pahayag ng Korte Suprema na ang red-tagging, vilification, labelling, at guilt by association ay banta sa karapatan sa buhay, kalayaan, at seguridad. Kinilala rin ng Commission on Human Rights ang kahalagahan ng desisyong ito at ang pangangailangang tugunan ang red-tagging bilang praktika na nagbubukas ng pinto sa seryosong paglabag sa karapatang pantao. 

Mas direkta ang Amnesty International: sa ulat nito noong 2024, sinabi nitong ginamit ng magkasunod na administrasyong Duterte at Marcos Jr. ang digital tools, misinformation, at isang depektibong anti-terrorism framework upang lumikha ng klima ng takot laban sa kabataang human rights defenders. Inilarawan nito ang red-tagging bilang sentral na elemento ng isang coordinated campaign ng state violence kung saan ang human rights defenders, student activists, teachers, journalists, at iba pa ay inilalarawan bilang “communist rebels” o “terrorists.” 

Ibig sabihin: hindi ito simpleng “label.” Ito ay preparatory violence. Inuuna ang pagpatay sa reputasyon bago ang pagpatay sa katawan, kabuhayan, kalayaan, o kinabukasan.

Ang mas mapanganib: kapag ang liberal ay nagsasalita sa gramatika ng counterinsurgency

Madaling tukuyin ang pasistang dila kapag garapal: “terorista sila,” “durugin sila,” “salot sila,” “dapat ubusin.” Ngunit mas tuso ang anyo nito kapag lumabas mula sa liberal na bibig. Hindi laging gumagamit ng salitang “terorista.” Minsan ang tawag ay:

“Too radical.”

“Bad optics.”

“Divisive.”

“Not strategic.”

“Hindi nakakatulong sa opposition.”

“Baka makasira sa democratic coalition.”

“Hindi ba puwedeng peaceful lang?”

“May point sila, pero mali ang tono.”

“Human rights tayo, pero huwag naman yung associated sa extreme left.”

Dito pumapasok ang respectability politics: ang paniniwalang ang lehitimong pakikibaka ay dapat laging mahinahon, malinis, palatable, donor-friendly, media-friendly, at hindi nakakabahala sa gitnang uri. Sa ganitong pananaw, ang karapatang pantao ay tanggap lamang kung hindi nito ginugulo ang ari-arian, institusyon, reputasyon, at kaayusan ng naghaharing sistema.

Kaya ang liberal ay maaaring magsalita laban sa diktadura, pero matatakot sa radikal na pagsusuri ng uri. Maaari siyang tutol sa extrajudicial killings, pero ilag sa usapin ng militarisasyon sa kanayunan. Maaari siyang pumanig sa “democracy,” pero ayaw niyang pag-usapan ang lupa, sahod, imperyalismo, political dynasty, at monopolyo ng iilan sa ekonomiya. Maaari siyang magsuot ng kulay ng paglaban, pero kapag ang lumalaban ay magsasaka, manggagawa, o organisadong masa, bigla siyang magiging police investigator: “May affiliation ba sila?”

Ito ang liberal na kontradiksyon: gusto ng kalayaan, pero ayaw sa puwersang historikal na nagbubukas ng kalayaan. Gusto ng demokrasya, pero ayaw sa pakikibakang lampas sa eleksiyon. Gusto ng human rights, pero ayaw sa organisasyong may malinaw na pagsusuri kung bakit paulit-ulit ang paglabag sa human rights.

Kapag ang ilang nasa kaliwa ay nakikisali rin sa demonisasyon

Mas masakit kapag ang demonisasyon ay nanggagaling sa loob o paligid ng left spectrum. Hindi ito nangangahulugang bawal ang kritika sa anumang kilusan. Kailangan ang kritika. Kailangan ang pagsusuri sa taktika, linya, etika, pagkakamali, at pananagutan. Ngunit may malaking diperensya ang mapanuring kritika sa pakikisakay sa wika ng Estado.

Ang mapanuring kritika ay nagtatanong:

Ano ang epektibong paraan ng pagsusulong ng karapatan?

Paano mapoprotektahan ang masa?

Paano mapananagot ang sinumang abusado, Estado man o hindi?

Paano palalawakin ang demokratikong espasyo?

Ang demonisasyon naman ay nagsasabing:

Sila ang dahilan kung bakit may militarisasyon.

Sila ang dahilan kung bakit may crackdown.

Sila ang dahilan kung bakit nadadamay ang masa.

Sila ang dahilan kung bakit natatalo ang opposition.

Sila ang dahilan kung bakit takot ang middle class.

Iyan ang mapanganib: kapag ang sisi ay nililipat mula sa nang-aapi patungo sa lumalaban sa pang-aapi. Kapag ang Estado ang nangre-red-tag, nanghaharas, nang-aaresto, at nangwawasak ng komunidad, pero ang pinapagalitan ay ang organisadong mamamayan dahil “masyado silang militant.” Kapag ang militar ang may baril, pondo, batas, kampo, intelligence network, at propaganda machinery, pero ang itinuturing na “threat” ay ang magsasakang may placard, estudyanteng may polyeto, o organisasyong may pulong.

Sa ilang bahagi ng kaliwa, may isa pang sakit: ang pagnanasang maging katanggap-tanggap sa liberal public sphere. Upang makapasok sa mainstream coalition, kailangang maglinis ng imahe. Upang makakuha ng pondo, kailangang gawing teknikal ang pulitika. Upang makaiwas sa red-tagging, kailangang lumayo sa mas radikal. Upang mapanatili ang institutional access, kailangang magsalita sa wikang hindi nakakasakit sa donors, embahada, universities, media panels, at electoral alliances.

Dito nagiging NGO report ang paghihimagsik.

Dito nagiging policy brief ang sigaw ng gutom.

Dito nagiging “stakeholder concern” ang pag-agaw ng lupa.

Dito nagiging “peace and security issue” ang armadong presensiya ng Estado sa kanayunan.

Dito nagiging “extremism” ang hindi pagsuko sa ugat ng problema.

Ang pekeng “neutrality” ay madalas panig sa kapangyarihan

Maraming nagsasabing: “Hindi ako pro-State, hindi rin ako pro-rebel. Neutral lang ako.” Sa unang tingin, mukhang marangal. Pero sa lipunang may matinding hindi pagkakapantay ng kapangyarihan, ang neutralidad ay madalas pagpapalakas sa mas makapangyarihan.

Hindi pareho ang posisyon ng Estado at ng mamamayang inaakusahan nito. Ang Estado ay may korte, kulungan, pondo, uniform, armas, intelligence apparatus, mass media access, at legal machinery. Ang aktibista, human rights worker, magsasaka, o estudyante ay kadalasang may katawan, boses, organisasyon, at panganib. Kapag sinabi mong “pareho lang silang extremes,” binubura mo ang asymmetry ng kapangyarihan.

Hindi ibig sabihin nito na walang puwang para punahin ang mga taktika, pagkakamali, at moral dilemmas ng anumang kilusan. Mayroon. Dapat mayroon. Ngunit ang kritika ay dapat magsimula sa tamang pagkilala: ang pangunahing makina ng sistematikong dahas ay ang Estado kapag ginagamit nito ang batas, militar, pulisya, korte, badyet, at propaganda upang patahimikin ang dissent.

Ito ang puntong kinikilala rin ng mga international human rights mechanisms. Sa ulat ng UN Special Rapporteur on freedom of opinion and expression matapos ang official visit sa Pilipinas, binigyang-diin ang seryosong banta sa journalists, human rights defenders, at civil society actors, at nanawagan para wakasan ang intimidation, harassment, threats, attacks, prolonged detention, at impunity. 

Ang demonisasyon bilang pagputol sa pakikipagkapwa

Ang tunay na target ng demonisasyon ay hindi lamang pang-organisasyon. Ang target nito ay pakikipagkapwa.

Kapag ang biktima ng militarisasyon ay ginawang “NPA supporter,” hindi na siya ina. Hindi na siya anak. Hindi na siya magsasaka. Hindi na siya katutubo. Hindi na siya estudyante. Hindi na siya tao. Siya ay nagiging category. Target. Collateral. Meme. Punchline.

Kapag ang human rights defender ay ginawang “front,” hindi na mahalaga ang dokumentasyon niya ng paglabag. Kapag ang journalist ay ginawang “bayaran,” hindi na mahalaga ang imbestigasyon niya. Kapag ang abogado ay ginawang “protector ng terorista,” hindi na mahalaga ang due process. Kapag ang development worker ay ginawang “financier,” hindi na mahalaga ang serbisyong dala niya sa komunidad.

Ganito gumagana ang pasistang imahinasyon: bago apihin ang tao, kailangan munang tanggalin ang kanyang pagkatao.

Kaya madaling matawa ang iba sa biktima. Kaya madaling sabihing “ginusto nila yan.” Kaya madaling maniwalang “walang inosente sa kanila.” Kaya madaling ipagpalit ang hustisya sa tribal loyalty. Kapag nagtagumpay ang demonisasyon, ang lipunan ay hindi na kailangang pilitin para maging malupit. Kusang magiging malupit ang mga taong natutong huwag makiramay.

Ang liberal-left failure: demokrasya na walang paglaya

Ito ang dapat harapin nang walang palusot: malaking bahagi ng liberal at ilang left-adjacent circles ang may konsepto ng demokrasya na procedural ngunit hindi liberatory. Gusto nito ng fair elections, checks and balances, rule of law, press freedom, at anti-corruption. Mahalaga ang lahat ng iyon. Ngunit kapag dumating na sa redistribusyon ng lupa, pagbasag sa political dynasties, paghamon sa dayuhang dominasyon, pagrepaso sa neoliberal na ekonomiya, pagwasak sa impunity ng security sector, at radikal na pagpapalawak ng kapangyarihan ng masa—biglang aatras.

Kaya nagkakaroon ng demokrasya na pang-urban professional class lamang. Demokrasya ng debate, forum, op-ed, fact-check, election monitoring, at policy recommendation. Ngunit kapag ang demokrasya ay naging welga, piket, barikada, okupasyon ng lupa, kilos-magsasaka, kilos-katutubo, o matinding pagtutol sa militarisasyon, bigla itong tinatawag na destabilization.

Iyan ang demokrasyang takot sa sariling laman.

Demokrasya na ayaw madumihan.

Demokrasya na ayaw sumigaw.

Demokrasya na gusto ng kalayaan basta hindi gagalawin ang kaayusan ng naghaharing uri.

Ngunit ang tunay na demokrasya ay hindi lamang malinis na eleksiyon. Ito ay kapangyarihan ng mamamayan na baguhin ang kondisyon ng kanilang buhay. Kapag ang tao ay gutom, walang lupa, kontraktwal, baon sa utang, walang serbisyong medikal, takot sa pulis, minamanmanan ng militar, at pinapatahimik kapag nagreklamo—hindi sapat ang sabihing malaya siya dahil may boto siya tuwing tatlong taon.

Bakit kailangan ang depensa sa liberation at democratic forces

Ang pagtatanggol sa liberation at democratic forces ay hindi nangangahulugang bulag na pagsang-ayon sa lahat ng taktika, lahat ng pahayag, lahat ng grupo, o lahat ng pagkilos. Ang ibig sabihin nito ay mas pundamental: hindi dapat payagan ang Estado at naghaharing uri na sila ang magtakda kung sino ang lehitimong lumaban.

Dahil kapag sila ang pinayagang magtakda, laging ganito ang resulta:

Ang mabait na kritiko lang ang papayagan.

Ang tahimik na protesta lang ang papayagan.

Ang reform na hindi gagalaw sa yaman ng iilan lang ang papayagan.

Ang human rights na hindi magsasalita tungkol sa uri at lupa lang ang papayagan.

Ang demokrasya na hindi magbabanta sa kapangyarihan ng elite lang ang papayagan.

Iyan ay hindi demokrasya. Iyan ay managed dissent.

At kapag pati liberals at ilang nasa kaliwa ay pumayag sa managed dissent, sila ay nagiging auxiliary ng counterinsurgency kahit hindi nila aminin. Hindi nila kailangang humawak ng baril. Sapat nang ulitin nila ang frame: “delikado sila,” “extreme sila,” “sila ang problema,” “dahil sa kanila kaya may repression.” Sa puntong iyon, ang kanilang wika ay nagiging malinis na bersyon ng maruming operasyon ng Estado.

Ang dapat ibalik: panig, tapang, at makauring pakikipagkapwa

Ang pinakamahalagang tanong ngayon ay hindi kung sino ang “acceptable” sa mata ng liberal public sphere. Ang tanong ay: kanino tayo papanig kapag ang Estado at elite power ay naninira, nananakot, at nananakit sa mga lumalaban para sa lupa, sahod, karapatan, hustisya, at dignidad?

Hindi sapat ang human rights kung walang panig sa inaapi.

Hindi sapat ang democracy kung takot sa organisadong masa.

Hindi sapat ang anti-corruption kung tahimik sa political economy ng pandarambong.

Hindi sapat ang peace kung ang hinihingi lang ay katahimikan ng biktima.

Hindi sapat ang left identity kung inuulit lang nito ang takot ng gitnang uri sa militansya.

Ang tunay na pagsusuri ay dapat magsimula rito: bakit may lumalaban? Bakit may nag-oorganisa? Bakit may magsasakang handang humarap sa bala? Bakit may kabataang pinipiling pumasok sa komunidad kaysa manahimik sa campus? Bakit may human rights worker na nagpapatuloy kahit may surveillance? Bakit may mamamahayag na nagsusulat kahit alam niyang maaari siyang kasuhan, i-red-tag, o patayin?

Hindi dahil romantiko ang panganib. Hindi dahil gusto nila ng gulo. Kundi dahil ang umiiral na kaayusan mismo ang marahas.

Ang gutom ay marahas.

Ang pangangamkam ng lupa ay marahas.

Ang kontraktwalisasyon ay marahas.

Ang pasistang operasyon sa kanayunan ay marahas.

Ang pagdukot ay marahas.

Ang pagkakait ng serbisyong panlipunan ay marahas.

Ang sistemang nagpapayaman sa iilan habang dinudurog ang marami ay marahas.

Kaya ang sinumang seryosong nagsasabing siya ay demokratiko, makatao, makatarungan, o makabayan ay kailangang huminto sa pag-uulit ng demonisasyon. Maaaring pumuna. Maaaring makipagtalo. Maaaring magtanong. Ngunit hindi dapat makisali sa paghubad sa pagkatao ng lumalaban.

Dahil sa huli, ang sukatan ng isang lipunan ay hindi kung gaano ito kagaling magpuri sa kalayaan kapag ligtas na. Ang sukatan ay kung kaya nitong ipagtanggol ang mga taong ginagawang kriminal dahil masyado nilang sineryoso ang kalayaan.

At dito dapat manindigan: ang demokratikong pakikibaka ay hindi krimen. Ang pakikiramay sa inaapi ay hindi terorismo. Ang paghingi ng hustisya ay hindi destabilization. Ang radikal na pagmamahal sa bayan ay hindi salot.

Ang salot ay ang sistemang nagnanakaw, nang-aapi, nananakot, at pagkatapos ay nagpapanggap na tagapagtanggol ng kapayapaan.