Sa Ilalim ng mga Damit ng Awtoridad

May mga taon na ang Mahal na Araw ay hindi dumarating bilang debosyon lamang. Hindi lamang bilang mga araw na pamilyar ang tunog ng kampana, ang lambong ng mga santo, ang pagbigat ng hangin tuwing Biyernes Santo, ang dahan-dahang pagpasok ng katahimikan sa mga lansangan. May mga taon na dumarating ito bilang isang uri ng paglalantad. Parang may hinihila itong tabing. Parang may pinipilit itong ipaamin. Hindi lang tungkol sa pananampalataya, kundi tungkol sa tao—sa mga mukhang pinaniniwalaan, sa mga boses na sinusundan, sa mga pinunong matagal nang nakaupo sa malalaking silya ngunit hindi mo na maipaliwanag kung anong tunay na kabutihan ang naidulot nila maliban sa pananatili nila roon.

Habang tumatagal, mas nararamdaman ko na ang Holy Week ay hindi lamang ritwal ng simbahan. Isa rin itong mapanganib na salamin. At mapanganib ito dahil kapag matagal kang tumitig, hindi mo na madaling maibalik ang dati mong innocence. May mga bagay kang hindi mo na maaaring hindi makita. May mga kabalintunaan kang hindi mo na kayang tawaging normal. At sa loob ng mga institusyon, lalo na sa pampublikong sektor, ang mga kabalintunaang iyon ay hindi na kakaiba. Halos naging klima na sila. Halos naging paraan na ng pag-iral.

Nakita ko na kung paanong ang awtoridad ay maaaring isuot na parang damit na plantsado, habang ang laman sa loob ay gusot. Nakita ko na kung paanong ang ranggo ay puwedeng maging matayog sa puno ngunit hungkag sa bunga. Nakita ko na kung paanong ang mga degree, titulo, honorifics, at kung anu-ano pang panlabas na ebidensya ng tagumpay ay kayang mag-ipon ng impresyon ngunit hindi laging kayang lumikha ng public value, lalo pa ng public trust. May mga taong, sa unang tingin, parang sila ang natural na mukha ng pamumuno—magaling magsalita, alam ang galaw sa itaas, sanay sa entablado, kabisado ang postura ng pagiging mahalaga. Ngunit kapag ang tanong na ayaw ng sistema ang humarap—ano ang tunay na naitayo, ano ang luminaw, ano ang bumuti, ano ang naging mas makatarungan dahil sa kanilang pamumuno—doon nagsisimulang mangitim ang kinang.

Hindi ko ito sinasabi bilang taong walang alam sa mga institusyon. Hindi rin bilang taong inosente sa pulitika ng organisasyon. Ang totoo, marahil ang kirot nito ay nanggagaling mismo sa sobrang tagal nang pagkakamasid. Sa sobrang dalas na makita kung paanong ang pag-angat ng ilan ay hindi naman talaga bunga ng mabigat na ambag, kundi bunga ng mas lumang relihiyon ng sistema: palakasan, padrino, proximity sa may kapangyarihan, husay sa visibility, at yaong anyo ng performance na hindi nakatuon sa tunay na paglilingkod kundi para sa maingat na produksyon ng impresyon. May mga taong hindi marunong magdala ng institusyon, ngunit sanay na sanay magdala ng sarili. May mga lider na hindi kayang bumuo ng direksyon, ngunit mahusay maging palaging naroon sa litrato ng direksyon. May mga nakaupo sa posisyong dapat nagluluwal ng karunungan ngunit ang totoo’y nakuntento nang maging curator lang ng hitsura ng husay. 

At marahil iyan ang isa sa mga dahilan kung bakit ang Holy Week ay nagiging mas mabigat basahin habang tumatanda ang loob at kalooban. Sa liturgical na antas, payak ang aral nito ngunit malupit: ang krus ay hindi dekorasyon ng kabanalan, ang rosaryo ay hindi simbolo ng kabaitan. Hindi ito mga insignia. Hindi ito mga accessory ng kabanalan. Hindi ito branding ng moral seriousness. Ito ay pasanin. Ang awtoridad, kung talagang may saysay, ay laging may kapalit na bigat. May inaako itong hirap, may kinakaharap itong totoo, may binubuhat itong hindi kaaya-aya para hindi na iyon kailangang buhatin ng iba. Ngunit sa maraming anyo ng lideratong ating kinakaharap, tila mas gusto ang korona kaysa krus. Mas gusto ang dangal ng opisina kaysa hirap ng tunay na pananagutan. Mas gusto ang pagkilalang kasama ng posisyon kaysa gawain ng paglilinis, pagbubuo, pagwawasto, at minsan, pagwasak sa sariling komportableng kasinungalingan para lamang may maibangon na mas totoo.

Maraming nagsasalita ng strategy na para bang sapat na ang bokabularyo para maging malalim. Maraming nagsasalita ng excellence na para bang puwedeng hiramin ang kinang ng salitang iyon nang hindi dumaraan sa disiplina at sakit na kailangan para maging totoo ito. Maraming nagsasalita ng reform na parang slide deck ito, na para bang ang pagbabago ay nalilikha ng framing at facilitation lamang, samantalang ang tunay na reporma ay laging may inaalis, laging may nasasaktan, laging may kailangang talikuran na pakinabang. At kapag dumating na ang mismong mga sandaling dapat sinusukat ang liderato—kapag kailangan nang umako ng problema, pumili ng hindi popular ngunit tama, magsalita ng katotohanang makakabawas sa sariling aliwalas, manindigan nang walang kasiguruhan ng palakpak—doon madalas nalalagas ang maskara. Doon makikitang ang ibang matayog sa titulo ay mababa sa tibay. 

Sa psychological na pagbasa, lalo itong nagiging malungkot. Sapagkat ang Holy Week, sa loob-loob nito, ay kuwento rin ng pagkamatay ng huwad na sarili. Ang Good Friday ay hindi lamang kamatayan sa relihiyosong kahulugan; ito rin ay pagbasag sa ilusyon ng pagiging sentro. Pagkawasak ng ego na gustong laging tama, laging mataas, laging ligtas, laging kinikilala. At sa maraming lider na dumaan sa burukrasya na parang dumadaan sa isang sistemang marunong magpakain sa kayabangan at insecurity nang sabay, ito ang hindi nangyayari: hindi namamatay ang ego. Mas lalo pa itong pinapataba.

Pinapataba ito ng honorifics. Pinapataba ito ng deference. Pinapataba ito ng kultura ng “sir” at “ma’am” na kung minsan ay hindi na galang kundi ritwal ng hierarchy. Pinapataba ito ng mga pagpupulong na ang tunay na layunin ay hindi lutasin ang problema kundi panatilihing halatang may sentro ng kapangyarihan. Pinapataba ito ng visibility na ginagawang sukatan ng halaga ang paglitaw sa tamang sandali, sa tamang audience, sa tamang dokumento, sa tamang entablado. Pinapataba ito ng sistema ng padrino na unti-unting nagtuturo sa mga tao na ang mahalaga ay hindi maging mabigat ang ambag kundi maging mabisa ang kapit. At kapag ang ego ay matagal nang pinakakain ng ganitong uri ng kaayusan, nawawala ang kakayahang magpakumbaba nang totoo. Natitira na lamang ang performance ng humility—ang anyo ng kababaang-loob na marunong magtimpi ng tono ngunit ayaw magbawas ng kapritso.

Kaya marahil maraming lider ang hindi marunong sa Good Friday ng tunay na loob. Hindi marunong magpabagsak ng huwad na imahe ng sarili. Hindi marunong mamatayan ng entitlement. Hindi marunong humarap sa katotohanang maaaring hindi sila kasing-husay ng imaheng matagal nang iniingatan para sa kanila ng sistema. At dahil walang ego death, wala ring tunay na Holy Saturday.

Ang Holy Saturday ang isa sa pinakamahirap mahalin sa buong banal na linggo. Wala itong drama ng prusisyon, wala itong malinaw na emosyon ng Biyernes Santo, at wala pa itong tagumpay ng muling pagkabuhay. Isa itong araw ng pagitan. Araw ng libingan. Araw na wala pang paliwanag. Araw na kailangan mong manatili sa katahimikan nang hindi mo alam kung may darating pa bang liwanag. Sa buhay ng tao at sa buhay ng institusyon, ito ang yugto ng hindi pag-iwas sa kawalan—ang pag-amin na may mga lumang anyo ng sarili at ng sistema na kailangan munang mamatay at manatiling patay bago may buuin na bago.

Ngunit kakaunti ang marunong mag-Holy Saturday sa mga institusyon. Kakaunti ang kayang manahimik nang hindi nagpo-produce ng palabas. Kakaunti ang kayang huminto at hayaang ang kakulangan ay lumitaw nang walang mabilis na presentasyon para takpan ito. Kakaunti ang may disiplina para manatili sa tanong na masakit: May silbi ba talaga ako rito? May naiaambag ba ako bukod sa presensiya ko? May tunay bang nababago dahil sa akin, o sanay lang ang sistema na paikutan ang aking pangalan? Mas madaling magpaikot ng bagong activity kaysa magpirmi sa lumang kahungkagan. Mas madaling gumawa ng optics kaysa aminin ang butas. Mas madaling maging abala kaysa maging totoo.

Sa mas esoteric na pagbasa, mas tumitindi ang saklap. Sapagkat ang Holy Week ay hindi lamang sequence ng ritwal; ito ay pattern ng transpormasyon. Ang huwad ay kailangang mamatay. Ang dilim ay kailangang daanan. Ang liwanag, kung tunay, ay hindi projection kundi pagbabanyuhay. At dito ko mas lalong nararamdaman ang trahedya ng ilang uri ng liderato sa public sector: maraming gustong magmukhang nabago, kakaunti ang talagang nagbago. Maraming gustong magmukhang maliwanag, ngunit tumatangging dumaan sa dilim. Maraming gustong magpakita ng resurrection nang hindi ipinapadaan sa crucifixion ang lumang sarili.

Kaya ang nakikita natin ay huwad na liwanag. Liwanag ng presentations. Liwanag ng branded language. Liwanag ng “innovation,” “transformation,” “governance,” “performance,” at lahat ng salitang kayang magmukhang bago kahit luma ang kaluluwang nagsasalita. Liwanag ng visibility na hindi naman nagpapalinaw ng katotohanan. Liwanag ng reputasyon na hindi nakatutulong sa paghilom ng institusyon. Liwanag na maganda sa litrato ngunit malamig sa loob. At kapag matagal mong nakita ang ganitong uri ng liwanag, matututuhan mong kilalanin ang kakaibang lamig nito. Hindi ito liwanag na nakakapagpahinga ng loob. Hindi ito liwanag na bumubuo ng tiwala. Hindi ito liwanag na may dalang ginhawa. Isa lamang itong mahusay na pagkakaayos ng anino.

At ang masakit sa lahat, ang mga bagay na tunay na mahalaga sa pampublikong pamumuno ay hindi kayang dayain nang matagalan. Ang public value at public trust ay maaaring gayahin sa simula. Maaaring i-stage. Maaaring buuin sa mga script, events, reports, visual cues, at carefully managed appearances. Ngunit may hangganan ang tibay ng pagkukunwari. Darating at darating ang panahon na ang mamamayan, ang kasamahan, ang mismong loob ng institusyon, ay magsisimulang makaramdam ng kakulangan kahit hindi ito agarang nasasabi. Nararamdaman nila kapag ang serbisyo ay hindi gumagaan. Nararamdaman nila kapag ang direksyon ay hindi luminaw. Nararamdaman nila kapag ang katarungan ay hindi tumitibay. Nararamdaman nila kapag ang mga nakikita nilang umaangat ay tila hindi bunga ng pinakamalalim na ambag kundi ng pinakamatandang laro ng mga ilusyon at manipulasyon.

At kapag paulit-ulit itong nararamdaman, may namamatay sa loob ng institusyon. Hindi agad sistema. Hindi agad operasyon. Kundi tiwala. At kapag ang public trust ang dahan-dahang namamatay, may mas malalim na pagkasira. Natututo ang mabubuting tao na manahimik. Natututo ang masisipag na huwag nang umasa. Natututo ang matitino na huwag nang masyadong maniwala sa merit. Natututo ang marami na ang mahalaga ay hindi maging mahusay, kundi maging maayos ang pwesto sa tabi ng tamang tao. Sa ganitong paraan hindi lamang sumasama ang liderato; nahahawa ang buong moral imagination at footing ng institusyon.

Marahil iyon ang dahilan kung bakit may mga banal na linggo na hindi ko magawang basahin bilang simpleng paalala ng kabanalan. Para silang tahimik na demanda. Parang hinihingi nilang pangalanan ang kasinungalingang matagal nang pinakikisamahan. Parang sinasabi nilang hindi sapat ang makilahok sa ritwal kung tumatanggi ka namang kilalanin ang mga huwad na altar ng sarili mong panahon—ang altar ng patronage, ang altar ng prestige, ang altar ng visibility, ang altar ng performance theatrics, ang altar ng titulong maganda sa calling card ngunit walang katumbas na public worth.

At sa isang banda, masakit ito hindi lamang dahil sa kabiguan ng iba. Masakit din dahil ang sinumang matagal nang nakatingin sa mga ganitong bagay ay napapagod din. Napapagod sa paulit-ulit na pagitan ng sinasabi at ginagawa. Napapagod sa kinis ng mga salitang hindi na maramdaman ang laman. Napapagod sa pagharap sa mga anyo ng pamumunong marunong magmukhang mabigat kahit ang totoo’y ang ibang tao ang tahimik na bumubuhat ng institusyon mula sa ibaba. Napapagod sa kabatirang may mga panahong ang integridad at husay ay hindi sapat na wika sa isang sistemang mas matagal nang sanay sa ibang grammar ng pag-angat.

Ngunit marahil dito rin nagiging mahalaga ang pinakamasakit na aral ng Holy Week. Na walang muling pagkabuhay nang hindi muna may namamatay. Na walang liwanag na may saysay kung hindi nito dinaanan ang dilim. Na walang awtoridad na karapat-dapat pagkatiwalaan kung hindi ito dumaan sa pagbabasag ng sariling ilusyon. Na ang tunay na liderato ay hindi lamang ang marunong magpakita. Ito ang marunong magpasan. Hindi lamang ang marunong magpaliwanag. Ito ang marunong umako. Hindi lamang ang marunong umangat. Ito ang marunong bumaba sa sarili para may maitayong mas mataas kaysa sa pangalan nila.

Kaya sa huli, kapag iniisip ko ang Holy Week sa gitna ng lahat ng kabalintunaan ng liderato sa pampublikong sektor, iisa ang tanong na nananatiling masakit dahil napakasimple: pagkatapos ng lahat ng titulo, ranggo, diploma, network, pirma, protocol, speeches, at orchestrated visibility—ano ba ang nabuhay dahil sa kanila? Hindi sa kanilang reputasyon. Hindi sa kanilang access. Hindi sa kanilang image. Kundi sa buhay ng institusyon, sa kalidad ng serbisyo, sa moral tone ng organisasyon, sa tiwalang dapat sana’y lumago sa mga taong nasasakupan ng kanilang kapangyarihan.

At kung walang malinaw na maisagot doon, marahil kailangang aminin na may mga lider na matagal nang bihis-na-bihis sa awtoridad ngunit hindi pa kailanman dumaan sa krus na nagbibigay rito ng karapatan.

Marso 31, 2026